معاون محیط زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط زیست با تشریح آخرین وضعیت اجلاس کاپ ۷ کنوانسیون تهران، از بررسی برنامه‌های منطقه‌ای برای مقابله با کاهش تراز دریای خزر، حفاظت از فوک خزری، پایش آلودگی‌ها و تبادل اطلاعات میان پنج کشور ساحلی خبر داد.
به گزارش روابط عمومی سازمان حفاظت محیط زیست، احمدرضا لاهیجان‌زاده، معاون محیط زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط زیست ظهر امروز در نشست خبری کاپ ۷ با اشاره به سابقه کنوانسیون تهران گفت: این کنوانسیون در سال ۲۰۰۳ به امضا رسید و در سال ۲۰۰۶ لازم‌الاجرا شد و پنج کشور ساحلی دریای خزر عضو آن هستند. تاکنون چهار پروتکل برای آن تدوین شده که سه پروتکل لازم‌الاجرا شده و پروتکل عشق‌آباد در انتظار تصویب همه کشورهای عضو است. همچنین مذاکرات درباره پروتکل پایش و تبادل اطلاعات ادامه دارد.
لاهیجان‌زاده درباره کاهش تراز دریای خزر اظهار کرد: این موضوع از مسائل جدید و مهم اجلاس کاپ ۷ است و هر پنج کشور ساحلی به درجات مختلف با آن مواجه هستند.
وی گفت: روند کاهش تراز از حدود سال ۱۹۹۵ آغاز شد، اما از سال ۲۰۲۰ شدت بیشتری پیدا کرد و بین سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ به حدود ۲۰ سانتی‌متر در سال رسید. در سال ۲۰۲۶ نیز کاهش حدود ۲۳ سانتی‌متری ثبت شده است و مدل‌ها ادامه این روند را در سال‌های آینده محتمل می‌دانند.
معاون سازمان حفاظت محیط زیست افزود: در بخش شمالی خزر که عمق کمتری دارد، پسروی آب در برخی مناطق به ۱۰ تا ۲۰ کیلومتر رسیده و در ایران نیز آثار آن به‌ویژه در گلستان و همچنین مازندران و گیلان مشاهده می‌شود.
وی مهم‌ترین عامل کاهش تراز خزر را تغییر اقلیم و افزایش تبخیر دانست و گفت: حدود ۸۰ درصد آب ورودی خزر از رودخانه ولگا تأمین می‌شود و سهم ایران از ورودی رودخانه‌ای حدود پنج درصد است. کاهش بارندگی و احداث سدها نیز بر ورودی رودخانه‌ها اثر دارند، اما سهم آنها در مقایسه با تبخیر بسیار کمتر است.
لاهیجان‌زاده درباره مذاکرات کشورهای ساحلی گفت: پیش‌نویس منطقه‌ای شامل حدود ۴۲ تا ۴۳ بند است و کشورها درباره تک‌تک بندها و حتی واژه‌های آن مذاکره می‌کنند. موضوعاتی مانند کاهش مصرف آب، کشاورزی و آثار آن بر تراز خزر نیز در این مذاکرات مطرح است و تا دستیابی به توافق پنج کشور، نمی‌توان از یک توافق نهایی سخن گفت.
وی درباره مرگ‌ومیر فوک خزری اظهار کرد: ایران برنامه جامع ملی حفاظت از این گونه را تهیه کرده و پیشنهاد تبدیل آن به یک برنامه منطقه‌ای را نیز ارائه داده است.
لاهیجان‌زاده افزود: مطالعات قزاقستان چند فرضیه از جمله تغییرات اقلیمی، کاهش زیستگاه و منابع غذایی، آلودگی‌های نفتی و عوامل میکروبی را مطرح کرده، اما هنوز علت قطعی مرگ‌ومیر فوک‌ها مشخص نشده است. به گفته وی، بخش عمده این تلفات در شمال خزر رخ می‌دهد و لاشه‌ها با جریان آب پس از گذشت یک تا دو هفته به سواحل ایران می‌رسند که همین موضوع بررسی علت مرگ را دشوار می‌کند.
معاون سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به ورود فاضلاب، پساب کشاورزی، پسماند و پلاستیک از خشکی به خزر گفت: ایجاد سازوکار مشترک برای پایش میزان آلاینده‌های ورودی از هر کشور و تبادل اطلاعات میان کشورهای عضو از موضوعات مهم مذاکرات است.
وی افزود: هنوز توافق نهایی درباره تبادل برخی داده‌ها حاصل نشده و برخی کشورها برای اشتراک‌گذاری اطلاعات نیازمند تأیید مراجع قانونی بالاتر هستند.
لاهیجان‌زاده با اشاره به تأثیر کاهش تراز بر تالاب‌ها گفت: میانکاله و خلیج گرگان از مناطق به‌شدت تحت تأثیر هستند و در صورت ادامه پسروی، لایروبی به‌تنهایی راهکار دائمی نخواهد بود.
وی افزود: موضوع انتقال آب از خزر و استفاده از ایستگاه پمپاژ برای خلیج گرگان در دستور کار قرار دارد و در صورت خشک شدن بخش‌هایی از خلیج گرگان، احتمال شکل‌گیری کانون‌های گردوغبار وجود دارد.
وی مدیریت پسماند را یکی دیگر از چالش‌های جدی استان‌های شمالی دانست و گفت: شیرابه پسماند می‌تواند وارد آب‌های زیرزمینی و رودخانه‌ها شده و در نهایت به خزر و تالاب‌ها برسد.
لاهیجان‌زاده افزود: پیشنهاد اختصاص بخشی از عوارض ورود خودروها به استان‌های شمالی برای مدیریت پسماند در مجلس به تصویب نرسیده، اما تلاش می‌شود در بودجه ۱۴۰۶ منبع مالی پایداری برای این حوزه در نظر گرفته شود.
معاون سازمان حفاظت محیط زیست در تشریح روند تدوین اسناد اجلاس گفت: معمولاً از دو تا سه ماه پیش از اجلاس، اسناد توسط پنج کشور بررسی می‌شود و پس از توافق، برای تأیید وزرا ارائه خواهد شد. در پیش‌نویس بیانیه کاپ ۷، ۴۵ بند پیشنهاد شده بود که هشت بند تکراری حذف و ۲۸ بند نهایی شد و ۱۰ بند دیگر در حال مذاکره است.
لاهیجان‌زاده درباره کاهش تراز دریای خزر اظهار کرد: این موضوع از مسائل جدید و مهم اجلاس کاپ ۷ است و هر پنج کشور ساحلی به درجات مختلف با آن مواجه هستند.
وی گفت: روند کاهش تراز از حدود سال ۱۹۹۵ آغاز شد، اما از سال ۲۰۲۰ شدت بیشتری پیدا کرد و بین سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ به حدود ۲۰ سانتی‌متر در سال رسید. در سال ۲۰۲۶ نیز کاهش حدود ۲۳ سانتی‌متری ثبت شده است و مدل‌ها ادامه این روند را در سال‌های آینده محتمل می‌دانند.
معاون سازمان حفاظت محیط زیست افزود: در بخش شمالی خزر که عمق کمتری دارد، پسروی آب در برخی مناطق به ۱۰ تا ۲۰ کیلومتر رسیده و در ایران نیز آثار آن به‌ویژه در گلستان و همچنین مازندران و گیلان مشاهده می‌شود.
وی مهم‌ترین عامل کاهش تراز خزر را تغییر اقلیم و افزایش تبخیر دانست و گفت: حدود ۸۰ درصد آب ورودی خزر از رودخانه ولگا تأمین می‌شود و سهم ایران از ورودی رودخانه‌ای حدود پنج درصد است. کاهش بارندگی و احداث سدها نیز بر ورودی رودخانه‌ها اثر دارند، اما سهم آنها در مقایسه با تبخیر بسیار کمتر است.
لاهیجان‌زاده درباره مذاکرات کشورهای ساحلی گفت: پیش‌نویس منطقه‌ای شامل حدود ۴۲ تا ۴۳ بند است و کشورها درباره تک‌تک بندها و حتی واژه‌های آن مذاکره می‌کنند. موضوعاتی مانند کاهش مصرف آب، کشاورزی و آثار آن بر تراز خزر نیز در این مذاکرات مطرح است و تا دستیابی به توافق پنج کشور، نمی‌توان از یک توافق نهایی سخن گفت.
وی درباره مرگ‌ومیر فوک خزری اظهار کرد: ایران برنامه جامع ملی حفاظت از این گونه را تهیه کرده و پیشنهاد تبدیل آن به یک برنامه منطقه‌ای را نیز ارائه داده است.
لاهیجان‌زاده افزود: مطالعات قزاقستان چند فرضیه از جمله تغییرات اقلیمی، کاهش زیستگاه و منابع غذایی، آلودگی‌های نفتی و عوامل میکروبی را مطرح کرده، اما هنوز علت قطعی مرگ‌ومیر فوک‌ها مشخص نشده است. به گفته وی، بخش عمده این تلفات در شمال خزر رخ می‌دهد و لاشه‌ها با جریان آب پس از گذشت یک تا دو هفته به سواحل ایران می‌رسند که همین موضوع بررسی علت مرگ را دشوار می‌کند.
معاون سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به ورود فاضلاب، پساب کشاورزی، پسماند و پلاستیک از خشکی به خزر گفت: ایجاد سازوکار مشترک برای پایش میزان آلاینده‌های ورودی از هر کشور و تبادل اطلاعات میان کشورهای عضو از موضوعات مهم مذاکرات است.
وی افزود: هنوز توافق نهایی درباره تبادل برخی داده‌ها حاصل نشده و برخی کشورها برای اشتراک‌گذاری اطلاعات نیازمند تأیید مراجع قانونی بالاتر هستند.
لاهیجان‌زاده با اشاره به تأثیر کاهش تراز بر تالاب‌ها گفت: میانکاله و خلیج گرگان از مناطق به‌شدت تحت تأثیر هستند و در صورت ادامه پسروی، لایروبی به‌تنهایی راهکار دائمی نخواهد بود.
وی افزود: موضوع انتقال آب از خزر و استفاده از ایستگاه پمپاژ برای خلیج گرگان در دستور کار قرار دارد و در صورت خشک شدن بخش‌هایی از خلیج گرگان، احتمال شکل‌گیری کانون‌های گردوغبار وجود دارد.
وی مدیریت پسماند را یکی دیگر از چالش‌های جدی استان‌های شمالی دانست و گفت: شیرابه پسماند می‌تواند وارد آب‌های زیرزمینی و رودخانه‌ها شده و در نهایت به خزر و تالاب‌ها برسد.
لاهیجان‌زاده افزود: پیشنهاد اختصاص بخشی از عوارض ورود خودروها به استان‌های شمالی برای مدیریت پسماند در مجلس به تصویب نرسیده، اما تلاش می‌شود در بودجه ۱۴۰۶ منبع مالی پایداری برای این حوزه در نظر گرفته شود.
معاون سازمان حفاظت محیط زیست در تشریح روند تدوین اسناد اجلاس گفت: معمولاً از دو تا سه ماه پیش از اجلاس، اسناد توسط پنج کشور بررسی می‌شود و پس از توافق، برای تأیید وزرا ارائه خواهد شد. در پیش‌نویس بیانیه کاپ ۷، ۴۵ بند پیشنهاد شده بود که هشت بند تکراری حذف و ۲۸ بند نهایی شد و ۱۰ بند دیگر در حال مذاکره است.
